Δακος

Ο δάκος (Βactrocera oleae της τάξης των δίπτερων) θεωρείται το καταστρεπτικότερο έντομο της ελαιοκομίας. Προξενεί μεγάλες οικονομικές ζημιές που κυμαίνονται από 20% έως 50% της συνολικής παραγωγής στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Μεσογείου. Το έντομο προσβάλλει τους καρπούς και, εκτός από τις απώλειες που προκαλεί με την πρώιμη καρπόπτωση, ζημιώνει την παραγωγή γιατί κατατρώγει τη σάρκα και υποβαθμίζει την ποιότητα του ελαιολάδου. Οι ζημιές σε ελαιόκαρπο που προορίζεται για κονσερβοποίηση μπορεί να είναι σοβαρές. Αλλά κυρίως οι ζημιές του ελαιόκαρπου μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην ποιότητα και ποσότητα του παραγόμενου λαδιού.

Η προνύμφη εκκολάπτεται μετά από επώαση μερικών ημερών και τρέ­φεται από τη σάρκα της ελιάς ανοίγο­ντας έτσι ακανόνιστες στοές. Οι ιστοί που είναι γύρω από τις στοές εμφανί­ζονται χαλαροί και ο καρπός παραμορ­φώνεται και πέφτει στο έδαφος. Το λάδι τους έχει γεύση σκουληκιασμέ­νου και είναι ακατάλληλο για βρώση επειδή έχει υψηλή οξύτητα (5 - 15%). Η ζημιά που προκαλείται από το δάκο στην Ελλάδα εκτιμάται γύρω στο 30% και σε περιό­δους έντονης προσβολής στο 50% της αξίας της ετήσιας παραγωγής.

Το έντομο πολλαπλασιάζεται ταχύτατα λόγω της μεγάλης γονιμότητας των θηλυκών και δίνει πολλές γενιές το χρόνο (3 έως 6). Διαχειμάζει στο στάδιο της νύμφης στο έδαφος και ως προνύμφη ή ακμαίο σε καρπούς που παραμένουν το χειμώνα στα δέντρα της ελιάς. Έντονες εστίες προσβολής δάκου παραμένουν οι περιοχές όπου υπάρχουν αγριελιές καθώς και ποικιλίες που η συγκομιδή του καρπού συνεχίζεται μετά τα Χριστούγεννα ως την Άνοιξη (Λιανολιά, Κερκύρας, Χονδρολιά Κρήτης κ.ά.). Το γονιμοποιημένο θηλυκό γεννά και εναποθέτει τα αυγά του στους καρπούς της νέας σοδειάς μετά τη σκλήρυνση του πυρήνα (Αύγουστος), συνήθως ένα ανά καρπό. Το νύγμα του θηλυκού πάνω στον καρό είναι χαρακτηριστικό. Κάθε θηλυκός δάκος γεννά κατά μέσο όρο 150 αυγά. Οι προνύμφες, που προέρχονται από την εκκόλαψη των αυγών, ανοίγουν στοές και κατατρώγουν τη σάρκα του καρπού που πέφτει πριν ολοκληρωθεί η ελαιογένεση και η ωρίμανσή του. Κάθε προνύμφη περνά από το στάδιο της πλαγγώνας και μεταμορφώνεται σε ακμαίο έντομο. Την προσβολή του καρπού από το δάκο ακολουθεί δευτερογενής προσβολή από μύκητες (Macrophoma sp.) που προκαλούν τη γνωστή «ξεροβούλα» της ελιάς και υποβαθμίζει την ποιότητα του καρπού, ιδιαίτερα στις βρώσιμες ελιές. Υποβαθμισμένη είναι επίσης και η ποιότητα του λαδιού (μεγάλη οξύτητα) που παράγεται από λαδολιές με προσβολή δάκου.

Καταπολέμηση

Χημική καταπολέμηση του δάκου

Προληπτική μέθοδος (δολωματικοί ψεκασμοί) Η μέθοδος αυτή βασίζεται στη συνδυασμένη δράση πρωτεϊνικών ουσιών (ελκυστική ικανότητα) και κάποιου οργανοφωσφορικού εντομοκτόνου (καταπολέμηση). Το ψεκαστικό υγρό αποτελείται από μια υδατοδιαλυτή πρωτεΐνη (Dacus Bait, Entomella κ.α.) σε ποσότητα 2-3 κιλών ανά 100 κιλών νερού και από ένα εντομοκτόνο (fenthion, dimethoate, a-cypermethrin, b-cyalothrin κ.α.). Οι ψεκασμοί σχεδιάζονται και εκτελούνται από συνεργεία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης ενώ τα έξοδα τους καλύπτονται κάθε χρόνο από ειδική εισφορά των παραγωγών. Ωστόσο για διάφορους λόγους πολλοί παραγωγοί προβαίνουν στην καταπολέμηση από μόνοι τους.

Θεραπευτική μέθοδος (ψεκασμοί κάλυψης) Με τη μέθοδο αυτή γίνεται καταπολέμηση των προνυμφών του δάκου που βρίσκονται στον καρπό. Συνήθως γίνονται δύο ψεκασμοί στο διάστημα από Σεπτέμβριο μέχρι το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου ενώ σε περίπτωση πρώιμων προσβολών γίνεται ένας ψεκασμός τους μήνες Ιούνιο-Ιούλιο. Οι ψεκασμοί πρέπει να διακόπτονται ένα μήνα πριν τη συλλογή του καρπού ώστε να μην υπάρχει ο κίνδυνος υπολειμμάτων στο παραγόμενο λάδι.

Βιολογικές μέθοδοι αντιμετώπισης

Στην Ελλάδα έχουν εντοπιστεί αρκετά παράσιτα διαφόρων σταδίων του δάκου όπως το δίπτερο Prolasioptera berlesiana, διάφορα υμενόπτερα της οικογένειας Chalcididae (Pnigalio mediterraneus, Cyrtoptyx latipes, Eurytoma martelli, κ.α.) καθώς επίσης και το Opius concolor της οικογένειας Braconidae.

Μαζική παγίδευση Κατά τη μαζική παγίδευση γίνεται χρήση μεγάλου αριθμού παγίδων μέσα στον ελαιώνα (μία παγίδα ανά δέντρο). Οι παγίδες ποικίλουν σε υλικό, μορφή και χρώμα και περιέχουν μία ή πολλές ελκυστικές ουσίες, ενίοτε σε συνδυασμό με μικρή ποσότητα εντομοκτόνου. Το μεγάλο προτέρημα της μαζικής παγίδευσης είναι η μειωμένη ή μηδενική χρήση εντομοκτόνου με τα συναφή πλεονεκτήματα στο χρήστη, το περιβάλλον και τον καταναλωτή. Το μόνο αλλά σημαντικό μειονέκτημα της μεθόδου είναι το υψηλό κόστος εργασίας.

Ένας αποτελεσματικός εχθρός του δάκου, είναι η χαρουπιά. Αξιοσημείωτο είναι ότι σε αναφορά του 1930 υπογραμμίζεται ότι στην περιοχή του Βραχασίου δεν εμφανιζόταν ο δάκος εξαιτίας της παρουσίας χαρουπιών. Στην χαρουπιά αναπτύσσεται ένα έντομο που τρώει τον καρπό του δέντρου. Πάνω σε αυτό όμως εμφανίζεται ένα άλλο ωφέλιμο παράσιτο του δάκου που τον εξολοθρεύει την άνοιξη.

Πηγές


 * http://www.dakofaka.com/main..


 * http://www.infoil.gr/el/quality-criteria-olive/2011-04-08-09-10-48/120?tmpl=component